İçeriğe atla
Yaşar Hukuk
Ceza Hukuku4 dk okuma

Kadına şiddet ve kadın cinayetleri: Toplumsal bir yara, hukuki bir meydan okuma

“Kadının adını yok sayan bir toplumda, adaletin adı olur mu?”Kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetleri, bireysel trajedilerin ötesinde toplumsal, siyasal ve hukuki bir krizdir. Türkiye’de her yıl yüzlerce kadın, yalnızca “kadın” olduğu içi

Lacivert dosya üzerinde pirinç klips ve kobalt cam ayraç

“Kadının adını yok sayan bir toplumda, adaletin adı olur mu?” Kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetleri, bireysel trajedilerin ötesinde toplumsal, siyasal ve hukuki bir krizdir. Türkiye’de her yıl yüzlerce kadın, yalnızca “kadın” olduğu için yaşamını yitiriyor. Şiddet döngüsü; evde, sokakta, iş yerinde ve hatta adliye koridorlarında dahi sürüyor. Bu makale, bu karanlık tabloyu hukuki bir perspektifle ele almayı, sorunun kökenlerini tartışmayı ve uygulanabilir çözüm yollarına ışık tutmayı amaçlamaktadır.

  1. Kadına Yönelik Şiddetin Tanımı, Türleri ve Etkileri: Kadına yönelik şiddet, yalnızca fiziksel bir eylemle sınırlı değildir:
  • Fiziksel Şiddet: Vücuda zarar verme (dayak, yaralama).
  • Psikolojik Şiddet: Aşağılama, tehdit, duygusal baskı. Bu şiddetin uzun vadeli etkileri arasında travma sonrası stres bozukluğu, depresyon ve anksiyete yer alır.
  • Ekonomik Şiddet: Kadını maddi olarak yoksun bırakma, gelirini kontrol etme, işten alıkoyma, borçlandırma. Bu durum kadınları bağımlı hale getirir ve şiddet döngüsünü besler.
  • Cinsel Şiddet: Zorla cinsel ilişkiye zorlama, teşhircilik gibi eylemler.
  • Çocukların Etkilenmesi: Kadına yönelik şiddet, çocukları da derinden etkiler. Tanık olma, ihmal ve istismar gibi durumlar çocuklarda ciddi psikolojik sorunlara yol açar.
  • LGBTİ+ Bireylere Yönelik Şiddet: Nefret suçları, ayrımcılık ve aile içi şiddet gibi farklı türleri bulunur. Bu şiddet türleri, genellikle ev içinde gizlice başlar ve kimi zaman “cinayet”le sonuçlanır. Örneğin, Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun verilerine göre, cinayetlerin çoğu yakın ilişkilerden kaynaklanıyor; bu da şiddetin toplumsal bir yara olduğunu gözler önüne seriyor.
  1. Kadın Cinayetlerinde Hukuki Boyut: Kadın cinayetleri, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 81. ve 82. maddeleri uyarınca “kasten öldürme” suçu kapsamında değerlendirilmektedir. Ancak bu suçun cinsiyet temelli bir nefret suçu olarak tanımlanması, uygulamada sıkça göz ardı edilmektedir.
  • Tartışmalı Uygulamalar: Mahkemelerdeki “haksız tahrik indirimi” (TCK Md. 29) ve “iyi hal indirimi” (TCK Md. 62) kararları, cezaların caydırıcılığını azaltmaktadır. Örneğin, 2019’da Şule Çet davasında sanıkların “iyi hal” indirimi alması kamuoyunda büyük tepki çekmiştir.
  • Mağdurun Yargılanması: Davalarda sıkça kadının yaşam tarzı, kıyafeti veya geçmişi sorgulanmakta; bu da adaletin fail yerine mağdura yöneldiği izlenimini yaratmaktadır.
  • Hukuki Süreçlerin Zorlukları: Mağdurlar adalet arayışında delil toplama, ifade verme ve avukat desteği gibi zorluklarla karşılaşmaktadır. Avukatların rolü ve ücretsiz hukuki destek mekanizmaları bu noktada büyük önem taşır. Bazı hukukçular, “haksız tahrik” indiriminin bireysel adaleti sağladığını savunsa da, bu indirimlerin kadın cinayetlerinde sistematik olarak uygulanması, cinsiyet eşitsizliğini pekiştirmektedir.
  1. İstanbul Sözleşmesi ve Çekilmenin Etkileri: İstanbul Sözleşmesi, kadına yönelik şiddetle mücadelede uluslararası bir dönüm noktasıdır. Türkiye, 2011’de bu sözleşmeyi imzalayan ilk ülke olmuş, ancak 20 Mart 2021’de Resmi Gazete’de yayımlanan bir kararla sözleşmeden çekilmiştir.
  • Çekilme Süreci: Hükümet, çekilme gerekçesi olarak “sözleşmenin aile yapısını tehdit ettiğini” öne sürmüş; ancak bu karar, kadın örgütleri tarafından “şiddetle mücadelede geri adım” olarak eleştirilmiştir.
  • Pratik Etkiler: Çekilme sonrası, koruma kararlarının uygulanmasında aksaklıklar artmış, Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri’nin (ŞÖNİM) etkinliği tartışma konusu olmuştur. Kadın Dernekleri Federasyonu’nun 2023 raporuna göre, koruma taleplerinin %30’u sonuçsuz kalmıştır.
  1. Verilerle Kadına Şiddet:
  • Kadın Cinayetleri: Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun 2024 raporuna göre, Türkiye’de 372 kadın erkekler tarafından öldürüldü.
  • Şiddetin Mekânı: Cinayetlerin %70’i ev içinde, failin mağdurun tanıdığı biri olduğu durumlarda gerçekleşti.
  • Koruma Eksikliği: Bianet’in 2024 verilerine göre, şiddet mağdurlarının %80’i daha önce kolluk birimlerine başvurmuş, ancak etkin koruma sağlanamamıştır.
  • Psikolojik Etkiler: Şiddete maruz kalan kadınların ve çocukların psikolojik sağlığına dair istatistiksel veriler de sorunun ciddiyetini ortaya koymaktadır. Bu istatistikler, mevcut koruma mekanizmalarının yetersizliğini ve acil reform ihtiyacını ortaya koymaktadır.
  1. Medyanın Rolü ve Sorumluluğu: Medyanın şiddet haberlerini sunarken kullandığı dil ve görseller, toplumsal algıyı derinden etkiler. Sansasyonel haberler mağdurları yeniden travmatize eder. Medyanın farkındalık yaratma konusunda daha sorumlu davranması ve medya okuryazarlığı eğitimlerinin yaygınlaştırılması gerekmektedir.
  2. Ne Yapmalı? – Hukuki ve Toplumsal Çözüm Önerileri: Sorunun çözümü, hem hukuki hem de toplumsal adımlar gerektirir:
  • ŞÖNİM’lerin Güçlendirilmesi: Şiddet Önleme Merkezlerinin sayısı artırılmalı ve personel eğitimi için bütçe ayrılmalıdır. Örneğin, İspanya’da her bölgeye yayılmış şiddet danışma merkezleri modeli incelenebilir.
  • 6284 Sayılı Kanun’un Uygulanması: Koruma kararlarının hızlı ve etkin şekilde uygulanması için denetim mekanizmaları oluşturulmalı.
  • Fail Odaklı Yargılama: Mahkemelerde kadının geçmişi değil, failin eylemi mercek altına alınmalı.
  • İndirimlerin Kaldırılması: Kadın cinayetlerinde “haksız tahrik” ve “iyi hal” indirimleri kaldırılmalı; bu, caydırıcılığı artırabilir.
  • Eğitim ve Farkındalık: Okullarda toplumsal cinsiyet eşitliği dersleri zorunlu hale getirilmeli; medya kampanyalarıyla ataerkil normlar sorgulanmalı.
  • Hukuki Düzenleme: Kadına yönelik şiddet, TCK’da “nefret suçu” kategorisi altında özel bir maddeyle düzenlenmeli. Örneğin, Güney Kore’de 2022’de kabul edilen “aile içi şiddet yasası” bu konuda bir model olabilir.
  • Erkeklerin Rolü: Erkeklerin şiddeti önlemedeki rolü (farkındalık yaratma, akran eğitimleri, destek grupları) ve erkeklere yönelik farkındalık çalışmaları artırılmalıdır. Şiddet uygulayan erkeklere yönelik rehabilitasyon programları yaygınlaştırılmalıdır.
  • Yerel Yönetimlerin Rolü: Belediyeler sığınma evleri ve danışma merkezleri açmalı, farkındalık kampanyaları düzenlemelidir.
  • Eğitim Sisteminin Rolü: Okullarda toplumsal cinsiyet eşitliği eğitiminin yanı sıra, şiddeti önlemeye yönelik müfredat (empati eğitimi, çatışma çözme becerileri, sağlıklı ilişkiler) geliştirilmelidir.

İlgili makaleler

Sorunuz bu makalenin konusuyla mı ilgili? Büroya ulaşın.

İletişim